01

भगवान श्रीराम का परिचय

भगवान श्रीराम को भगवान विष्णु का सातवाँ अवतार माना जाता है। वे मर्यादा पुरुषोत्तम, आदर्श पुत्र, आदर्श राजा और धर्मपालन के प्रतीक हैं। रामायण में उनके जीवन, वनवास, रावण-वध तथा अयोध्या लौटने की कथा मिलती है। उनके साथ माता सीता, लक्ष्मण और भक्त हनुमान का विशेष स्थान है।

🏹 कोदण्ड धनुष — धर्म की रक्षा🪷 माता सीता — शक्ति एवं समर्पण🙏 हनुमानजी — अटूट भक्ति🪔 रामराज्य — न्याय और मर्यादा

Symbolism of Rama

02

श्रीराम की कथा — रामायण

रामायण की प्रमुख घटनाओं का संक्षिप्त परिचय:

  1. अयोध्या के राजा दशरथ के यहाँ भगवान श्रीराम का जन्म हुआ।
  2. मिथिला के राजा जनक की पुत्री माता सीता से उनका विवाह हुआ।
  3. पिता के वचन की मर्यादा रखने के लिए उन्होंने चौदह वर्ष का वनवास स्वीकार किया।
  4. लंका के राजा रावण ने माता सीता का हरण किया।
  5. हनुमानजी और वानरसेना के सहयोग से श्रीराम ने लंका पर चढ़ाई की।
  6. श्रीराम ने रावण का वध किया और माता सीता को मुक्त कराया।
  7. अयोध्या लौटकर श्रीराम ने धर्म और न्याय पर आधारित शासन किया।

03

श्रीराम स्तोत्र संग्रह

04

श्रीराम रक्षा स्तोत्रम्

श्रीराम रक्षा स्तोत्र परंपरागत रूप से बुधकौशिक ऋषि से संबद्ध है। यह भगवान श्रीराम की कृपा और रक्षा की प्रार्थना है।



श्री राम रक्षा स्तोत्रम्

अस्य श्रीरामरक्षास्तोत्रमन्त्रस्य बुधकौशिक ऋषिः ।
श्रीसीतारामचन्द्रो देवता ।
अनुष्टुप् छन्दः ।
सीता शक्तिः ।
श्रीमान् हनुमान् कीलकम् ।
श्रीरामचन्द्रप्रीत्यर्थे जपे विनियोगः ॥

ध्यायेदाजानुबाहुं धृतशरधनुषं बद्धपद्मासनस्थम् ।
पीतं वासो वसानं नवकमलदलस्पर्धिनेत्रं प्रसन्नम् ॥

वामाङ्कारूढसीतामुखकमलमिलल्लोचनं नीरदाभम् ।
नानालङ्कारदीप्तं दधतमुरुजटामण्डलं रामचन्द्रम् ॥

चरितं रघुनाथस्य शतकोटि प्रविस्तरम् ।
एकैकमक्षरं पुंसां महापातकनाशनम् ॥

ध्यात्वा नीलोत्पलश्यामं रामं राजीवलोचनम् ।
जानकीलक्ष्मणोपेतं जटामुकुटमण्डितम् ॥

सासितूणधनुर्बाणपाणिं नक्तञ्चरान्तकम् ।
स्वलीलया जगत्त्रातुमाविर्भूतमजं विभुम् ॥

रामरक्षां पठेत्प्राज्ञः पापघ्नीं सर्वकामदाम् ।
शिरो मे राघवः पातु भालं दशरथात्मजः ॥

कौसल्येयो दृशौ पातु विश्वामित्रप्रियः श्रुती ।
घ्राणं पातु मखत्राता मुखं सौमित्रिवत्सलः ॥

जिह्वां विद्यानिधिः पातु कण्ठं भरतवन्दितः ।
स्कन्धौ दिव्यायुधः पातु भुजौ भग्नेशकार्मुकः ॥

करौ सीतापतिः पातु हृदयं जामदग्न्यजित् ।
मध्यं पातु खरध्वंसी नाभिं जाम्बवदाश्रयः ॥

सुग्रीवेशः कटिं पातु सक्थिनी हनुमत्प्रभुः ।
ऊरू रघूत्तमः पातु रक्षःकुलविनाशकृत् ॥

जानुनी सेतुकृत् पातु जङ्घे दशमुखान्तकः ।
पादौ विभीषणश्रीदः पातु रामोऽखिलं वपुः ॥

एतां रामबलोपेतां रक्षां यः सुकृती पठेत् ।
स चिरायुः सुखी पुत्री विजयी विनयी भवेत् ॥

पातालभूतलव्योमचारिणश्छद्मचारिणः ।
न द्रष्टुमपि शक्तास्ते रक्षितं रामनामभिः ॥

रामो राजमणिः सदा विजयते रामं रमेशं भजे ।
रामेणाभिहता निशाचरचमू रामाय तस्मै नमः ॥

रामान्नास्ति परायणं परतरं रामस्य दासोऽस्म्यहम् ।
रामे चित्तलयः सदा भवतु मे भो राम मामुद्धर ॥

राम रामेति रामेति रमे रामे मनोरमे ।
सहस्रनाम तत्तुल्यं रामनाम वरानने ॥

इति श्रीरामरक्षास्तोत्रम् ॥
05

श्रीराम अष्टकम्

भगवान श्रीराम के दिव्य स्वरूप, करुणा और धर्म की स्तुति करने वाला अष्टक।



श्री राम अष्टकम्

भजे विशेषसुन्दरं समस्तपापखण्डनम् ।
स्वभक्तचित्तरञ्जनं सदैव राममद्वयम् ॥१॥

जटाकलापशोभितं समस्तपापनाशकम् ।
स्वभक्तभीतिभञ्जनं भजेह राममद्वयम् ॥२॥

निजस्वरूपबोधकं कृपाकरं भवापहम् ।
समं शिवं निरञ्जनं भजेह राममद्वयम् ॥३॥

सदा प्रपन्नरक्षकं विभुं जगद्गुरुं प्रभुम् ।
अखण्डमण्डलाकारं भजेह राममद्वयम् ॥४॥

त्रिलोकनायकं विभुं सदा सुखप्रदायकम् ।
नृणां भवाब्धिपोतकं भजेह राममद्वयम् ॥५॥

नराधिपात्मजं विभुं भवान्तकं दयानिधिम् ।
सुरासुरार्चितं विभुं भजेह राममद्वयम् ॥६॥

मनोहरं महेश्वरं महाभयं विनाशनम् ।
प्रसीद मे दयानिधे भजेह राममद्वयम् ॥७॥

सदा स्मरामि राघवं सदा नमामि राघवम् ।
भवाब्धिपारकारणं भजेह राममद्वयम् ॥८॥

इति श्री राम अष्टकम् ॥
06

श्रीराम कवचम्

भगवान श्रीराम की रक्षा और कृपा की प्रार्थना से जुड़ा कवच-पाठ।



श्री राम कवचम्

अस्य श्रीरामकवचस्तोत्रमन्त्रस्य ।
ऋषिः अज्ञातः ।
देवता श्रीरामचन्द्रः ।
छन्दः अनुष्टुप् ।
श्रीरामचन्द्रप्रीत्यर्थे जपे विनियोगः ॥

ध्यायेदाजानुबाहुं धृतशरधनुषं बद्धपद्मासनस्थम् ।
पीतं वासो वसानं नवकमलदलस्पर्धिनेत्रं प्रसन्नम् ॥

वामाङ्कारूढसीतामुखकमलमिलल्लोचनं नीरदाभम् ।
नानालङ्कारदीप्तं दधतमुरुजटामण्डलं रामचन्द्रम् ॥

रामो मे शिरः पातु राघवः पातु भालकम् ।
दशरथात्मजो नेत्रे कौसल्येयः श्रुती मम ॥

विश्वामित्रप्रियः पातु घ्राणं मे मखरक्षकः ।
मुखं सौमित्रिवत्सल्यः जिह्वां विद्यानिधिः पातु ॥

कण्ठं भरतवन्द्यः पातु स्कन्धौ दिव्यायुधः प्रभुः ।
भुजौ भग्नेशकार्मुकः करौ सीतापतिः पातु ॥

हृदयं जामदग्न्यजित् पातु मध्यं खरध्वंसी ।
नाभिं जाम्बवदाश्रयः कटिं सुग्रीवमित्रकृत् ॥

सक्थिनी हनुमत्प्रभुः ऊरू रघुनन्दनः पातु ।
जानुनी सेतुकृत् पातु जङ्घे दशमुखान्तकः ॥

पादौ विभीषणश्रीदः पातु रामोऽखिलं वपुः ।
एवं रामबलोपेतं रक्षां यः सुकृती पठेत् ॥

स चिरायुः सुखी पुत्री विजयी विनयी भवेत् ।
भवभयविनाशाय रामनाम सदा जपेत् ॥

इति श्री राम कवचम् ॥
07

श्रीराम गायत्री मंत्र

भगवान श्रीराम के ध्यान और बुद्धि के सद्मार्ग पर प्रेरित होने की प्रार्थना का मंत्र।


ॐ दशरथाय विद्महे
सीतावल्लभाय धीमहि
तन्नो रामः प्रचोदयात् ॥
08

श्रीराम तारक मंत्र

श्रीराम नाम के स्मरण और भक्ति से जुड़ा तारक मंत्र।



राम तारक मंत्र

श्री राम जय राम जय जय राम
श्री राम जय राम जय जय राम

राम रामेति रामेति
रमे रामे मनोरमे ।
सहस्रनाम तत्तुल्यं
राम नाम वरानने ॥

रामाय रामभद्राय
रामचन्द्राय वेधसे ।
रघुनाथाय नाथाय
सीतायाः पतये नमः ॥

श्री राम राम रघुनन्दन राम राम
श्री राम राम भरताग्रज राम राम ।
श्री राम राम रणकर्कश राम राम
श्री राम राम शरणं भव राम राम ॥

श्री राम जय राम जय जय राम
श्री राम जय राम जय जय राम
09

श्रीराम नाम जप

भगवान श्रीराम के पवित्र नाम का बार-बार स्मरण करने की भक्तिपरंपरा।



राम नाम जप

राम राम रामेति
रामे रामे मनोरमे ।
सहस्रनाम तत्तुल्यं
राम नाम वरानने ॥

श्री राम जय राम जय जय राम
श्री राम जय राम जय जय राम

राम राम राम राम
राम राम राम राम
राम राम राम राम
राम राम राम राम

सीताराम सीताराम
सीताराम सीताराम

श्री राम जय राम जय जय राम
श्री राम जय राम जय जय राम
10

श्रीराम मंगलाष्टकम्

भगवान श्रीराम की मंगलमयी महिमा और कृपा का स्तवन।



श्री राम मंगलाष्टकम्

मङ्गलं कोसलेंद्राय महनीयगुणात्मने ।
चक्रवर्तितनूजाय सार्वभौमाय मङ्गलम् ॥

वेदवेदान्तवेद्याय मेघश्यामलमूर्तये ।
पुंसां मोहनरूपाय पुण्यश्लोकाय मङ्गलम् ॥

विश्वामित्रप्रियायास्य मिथिलानगरीपतेः ।
भाग्यानां परिपाकाय भव्यरूपाय मङ्गलम् ॥

पितृभक्ताय सततं भ्रातृभिः सहिताय च ।
नन्दिताखिललोकाय रामभद्राय मङ्गलम् ॥

त्यक्तसाकेतवासाय चित्रकूटविहारिणे ।
सर्वयामिनसां सेव्याय धीरोदात्ताय मङ्गलम् ॥

सौमित्रिणा च जानक्या चापबाणासिधारिणे ।
संसेव्याय सदा भक्त्या स्वामिने मम मङ्गलम् ॥

दण्डकारण्यवासाय खरदूषणशत्रवे ।
गृध्रराजप्रियायास्य मुक्तिदायास्तु मङ्गलम् ॥

सेतुबन्धाय लङ्कायां रावणस्य वधाय च ।
रघुनाथाय नाथाय सीतायाः पतये मङ्गलम् ॥
11

श्रीराम स्तुति

भगवान श्रीराम के गुणों, करुणा और पराक्रम की स्तुति।



श्री राम स्तुति

नमामि भक्तवत्सलं
कृपालुशीलकोमलम् ।
भजामि ते पदाम्बुजम्
अकामिनां स्वधामदम् ॥

निकामश्यामसुन्दरं
भवाम्बुनाथमन्दरम् ।
प्रफुल्लकञ्जलोचनं
मदादिदोषमोचनम् ॥

प्रलम्बबाहुविक्रमं
प्रभुं प्रमेयवैभवम् ।
निषङ्गचापसायकं
धनुर्धरं रघूत्तमम् ॥

दिनेशवंशमण्डनं
महेशचापखण्डनम् ।
मुनीन्द्रसन्तरंजनं
सुरारिवृन्दभंजनम् ॥

मनोजवैरिवन्दितं
अजादिदेवसेवितम् ।
विशुद्धबोधविग्रहं
समस्तदोषनाशकम् ॥

नमामि इन्दिरापतिं
सुखाकरं सतां गतिम् ।
भजे सशक्तिसानुजं
शचीपतिप्रियानुजम् ॥

त्वमेव माता च पिता त्वमेव
त्वमेव बन्धुश्च सखा त्वमेव ।
त्वमेव विद्या द्रविणं त्वमेव
त्वमेव सर्वं मम देवदेव ॥

श्रीरामचन्द्र कृपालु भजु मन
हरण भवभय दारुणम् ।
नवकंज लोचन कंज मुख
कर कंज पद कंजारुणम् ॥
12

श्रीराम चालीसा

भगवान श्रीराम को समर्पित भक्तिपाठ। नीचे मूल फ़ाइल में दिया गया पाठ यथावत रखा गया है।



श्री राम चालीसा

॥ दोहा ॥
श्री रघुबीर हरन भव भीरा ।
करहु कृपा करुणा निधि धीरा ॥

॥ चौपाई ॥

जय जय जय रघुनाथ कृपाला ।
सदा करो संतों प्रतिपाला ॥१॥

दूत तुम्हार वीर हनुमाना ।
जासु प्रभाव तिहुँ पुर जाना ॥२॥

तव नाम जपत मंगलकारी ।
मिटहिं पाप भवभय भारी ॥३॥

दीनदयाल बिरदु संभारी ।
हरहु नाथ मम संकट भारी ॥४॥

भक्त जनन के तुम रखवारे ।
असुर निकंदन धर्म उबारे ॥५॥

राजिव लोचन राम दयाला ।
सीता सहित हृदय बसवाला ॥६॥

धीर वीर रघुनायक स्वामी ।
भव भय भंजन मंगल धामी ॥७॥

करहु कृपा हे रघुकुल भूषण ।
भक्तन के तुम सदा ही पूषण ॥८॥

राम नाम बिनु गति नहीं कोई ।
जपत राम भवसागर सोई ॥९॥

संकट मोचन मंगल धामा ।
जय जय जय श्री राम दयाला ॥१०॥

जो यह राम चालीसा गावै ।
सुख संपत्ति घर में आवै ॥११॥

भव भय दूर होय सब पीरा ।
राम कृपा ते मिटहिं अंधेरा ॥१२॥

राम दया से मंगल होई ।
भक्त जनन के संकट खोई ॥१३॥

जय श्री राम कृपालु दयाला ।
सदा रहो तुम हृदय निवाला ॥१४॥

॥ दोहा ॥
जो नर पाठ करे मन लाई ।
ताके संकट दूर भगाई ॥
13

श्रीराम अष्टोत्तर शतनामावली

भगवान श्रीराम के गुणों और स्वरूपों का स्मरण करने वाली अष्टोत्तरशतनामावली।



श्री राम अष्टोत्तर शतनामावली

ॐ श्रीरामाय नमः
ॐ रामभद्राय नमः
ॐ रामचन्द्राय नमः
ॐ शाश्वताय नमः
ॐ राजीवलोचनाय नमः
ॐ श्रीमते नमः
ॐ राजेन्द्राय नमः
ॐ रघुपुङ्गवाय नमः
ॐ जानकीवल्लभाय नमः
ॐ जैत्राय नमः
ॐ जितामित्राय नमः
ॐ जनार्दनाय नमः
ॐ विश्वामित्रप्रियाय नमः
ॐ दान्ताय नमः
ॐ शरणत्राणतत्पराय नमः
ॐ वालिप्रमथनाय नमः
ॐ वाग्मिने नमः
ॐ सत्यवाचे नमः
ॐ सत्यविक्रमाय नमः
ॐ सत्यव्रताय नमः
ॐ व्रतधराय नमः
ॐ सदा हनुमदाश्रिताय नमः
ॐ कौसल्येयाय नमः
ॐ खरध्वंसिने नमः
ॐ विराधवधपण्डिताय नमः
ॐ विभीषणपरित्रात्रे नमः
ॐ दशग्रीवशिरोहराय नमः
ॐ सप्ततालप्रभेत्त्रे नमः
ॐ हरकोदण्डखण्डनाय नमः
ॐ जामदग्न्यमहादर्पदलनाय नमः
ॐ ताटकान्तकाय नमः
ॐ वेदान्तसाराय नमः
ॐ वेदात्मने नमः
ॐ भवरोगस्य भेषजाय नमः
ॐ दूषणत्रिशिरोहन्त्रे नमः
ॐ त्रिमूर्तये नमः
ॐ त्रिगुणात्मकाय नमः
ॐ त्रिविक्रमाय नमः
ॐ त्रिलोकात्मने नमः
ॐ पुण्यचारित्रकीर्तनाय नमः
ॐ त्रिलोकरक्षकाय नमः
ॐ धन्विने नमः
ॐ दण्डकारण्यवासिने नमः
ॐ अहल्याशापशमनाय नमः
ॐ पितृभक्ताय नमः
ॐ वरप्रदाय नमः
ॐ जितेन्द्रियाय नमः
ॐ जितक्रोधाय नमः
ॐ जितलोभाय नमः
ॐ जगद्गुरवे नमः
ॐ ऋक्षवानरसंघातिने नमः
ॐ चित्रकूटसमाश्रयाय नमः
ॐ जयन्तत्राणवरदाय नमः
ॐ सुमित्रापुत्रसेविताय नमः
ॐ सर्वदेवाधिदेवाय नमः
ॐ मृतवानरजीवनाय नमः
ॐ मायामारीचहन्त्रे नमः
ॐ महाभागाय नमः
ॐ महाभुजाय नमः
ॐ सर्वदेवस्तुताय नमः
ॐ सौम्याय नमः
ॐ ब्रह्मण्याय नमः
ॐ मुनिसंस्तुताय नमः
ॐ महायोगिने नमः
ॐ महोदाराय नमः
ॐ सुग्रीवस्थिरराज्यदाय नमः
ॐ सर्वपुण्याधिकफलाय नमः
ॐ स्मृतसर्वाघनाशनाय नमः
ॐ आदिपुरुषाय नमः
ॐ परमपुरुषाय नमः
ॐ महापुरुषाय नमः
ॐ पुण्योदयाय नमः
ॐ दयासाराय नमः
ॐ पुराणपुरुषोत्तमाय नमः
ॐ स्मितवक्त्राय नमः
ॐ मितभाषिणे नमः
ॐ पूर्वभाषिणे नमः
ॐ राघवाय नमः
ॐ अनन्तगुणगम्भीराय नमः
ॐ धीरोदात्तगुणोत्तमाय नमः
ॐ मायामानुषचारित्राय नमः
ॐ महादेवाभिपूजिताय नमः
ॐ सेतुकृते नमः
ॐ जितवाराशये नमः
ॐ सर्वतीर्थमयाय नमः
ॐ हरये नमः
ॐ श्यामाङ्गाय नमः
ॐ सुन्दराय नमः
ॐ शूराय नमः
ॐ पीतवाससे नमः
ॐ धनुर्धराय नमः
ॐ सर्वयज्ञाधिपाय नमः
ॐ यज्ञिने नमः
ॐ जरामरणवर्जिताय नमः
ॐ विभीषणप्रतिष्ठात्रे नमः
ॐ सर्वावगुणवर्जिताय नमः
ॐ परमात्मने नमः
ॐ परब्रह्मणे नमः
ॐ सच्चिदानन्दविग्रहाय नमः
ॐ परंज्योतिषे नमः
ॐ परंधाम्ने नमः
ॐ पराकाशाय नमः
ॐ परात्पराय नमः
14

श्रीराम द्वादश नाम स्तोत्रम्

श्रीराम के बारह नामों का स्तवन।



श्री राम द्वादश नाम स्तोत्रम्

प्रथमं श्रीधरं नाम
द्वितीयं रघुनायकम् ।
तृतीयं रामचन्द्रं च
चतुर्थं रावणान्तकम् ॥

पञ्चमं लोकपूज्यं च
षष्ठं जानकीपतिम् ।
सप्तमं वासुदेवं च
अष्टमं रघुनन्दनम् ॥

नवमं जलदश्यामं
दशमं लक्ष्मणाग्रजम् ।
एकादशं रघुवरं
द्वादशं सीतापतिम् ॥

द्वादशैतानि नामानि
त्रिसन्ध्यं यः पठेन्नरः ।
सर्वपापविनिर्मुक्तः
सर्वान् कामानवाप्नुयात् ॥
15

श्रीराम भुजंगम्

भगवान श्रीराम की महिमा का स्तोत्र-पाठ।



श्री राम भुजङ्गम्

भजे विशेषसुन्दरं समस्तपापखण्डनम् ।
स्वभक्तचित्तरंजनं सदैव राममद्वयम् ॥

जटाकलापशोभितं समस्तपापनाशकम् ।
स्वभक्तभीतिभञ्जनं भजेऽहं राममद्वयम् ॥

निजस्वरूपबोधकं कृपाकरं भवापहम् ।
समं शिवं निरञ्जनं भजेऽहं राममद्वयम् ॥

सहप्रपञ्चकल्पितं ह्यनामरूपवास्तवम् ।
निराकृतिं निरामयं भजेऽहं राममद्वयम् ॥

निष्प्रपञ्चनिर्विकल्पनिर्मलं निरामयम् ।
चिदानन्दरूपमेकं भजेऽहं राममद्वयम् ॥

भवाब्धिपोत रूपकं ह्यशेषदेहकल्पितम् ।
गुणाकरं कृपाकरं भजेऽहं राममद्वयम् ॥

महामुनिन्द्रसंस्तुतं सुरेन्द्रवन्द्यपादुकम् ।
सदानुभावमद्भुतं भजेऽहं राममद्वयम् ॥

रघूकुलोत्तमं प्रभुं भवान्धकारभास्करम् ।
भवप्रपञ्चनाशनं भजेऽहं राममद्वयम् ॥
16

श्रीराम स्तवराज

भगवान श्रीराम के प्रति शरणागति और स्तुति का पाठ।



श्री राम स्तवराज

श्रीरामचन्द्रं शरणं प्रपद्ये
सीतासमेतं रघुवंशनाथम् ।
दशाननारिं करुणाकरं तं
नमामि रामं जगदेकनाथम् ॥

नमामि रामं रघुवंशनाथं
भजामि रामं भवरोगवैद्यं ।
स्मरामि रामं हृदि भावयामि
सदा रामं शरणं प्रपद्ये ॥

रामो राजमणिः सदा विजयते
रामं रमेशं भजे ।
रामेणाभिहता निशाचरचमू
रामाय तस्मै नमः ॥

रामान्नास्ति परायणं परतरं
रामस्य दासोऽस्म्यहम् ।
रामे चित्तलयः सदा भवतु मे
भो राम मामुद्धर ॥

राम रामेति रामेति
रमे रामे मनोरमे ।
सहस्रनाम तत्तुल्यं
राम नाम वरानने ॥

श्रीरामचन्द्र कृपालु भजु मन
हरण भवभय दारुणम् ।
नवकंज लोचन कंज मुख
कर कंज पद कंजारुणम् ॥