भगवान विष्णु की महिमा, दशावतार, विष्णु सहस्रनाम, कवच, मंत्र और दिव्य स्तोत्रों का विस्तृत संग्रह
भगवान विष्णु सनातन धर्म के प्रमुख देवताओं में से एक हैं। त्रिमूर्ति में ब्रह्मा को सृष्टिकर्ता, विष्णु को पालनकर्ता और शिव को संहारकर्ता माना जाता है। जब-जब धर्म की हानि होती है, तब भगवान विष्णु विभिन्न अवतार धारण करके धर्म की रक्षा करते हैं। वैकुण्ठ उनका दिव्य धाम माना जाता है। उनके चार हाथों में शंख, सुदर्शन चक्र, गदा और कमल विराजमान हैं।
वैष्णव परंपरा में भगवान विष्णु के दस प्रमुख अवतारों को दशावतार कहा जाता है। विभिन्न परंपराओं में अवतारों की सूची में कुछ अंतर भी मिलता है।
विष्णु सहस्रनाम महाभारत के अनुशासन पर्व में वर्णित भगवान विष्णु के एक हजार नामों का स्तोत्र है। परंपरा के अनुसार भीष्म पितामह ने युधिष्ठिर को इसका उपदेश दिया था।
श्री विष्णु सहस्र नाम स्तोत्रम् ॐ शुक्लांबरधरं विष्णुं शशिवर्णं चतुर्भुजम् । प्रसन्नवदनं ध्यायेत् सर्वविघ्नोपशांतये ॥ 1 ॥ यस्यद्विरदवक्त्राद्याः पारिषद्याः परः शतम् । विघ्नं निघ्नंति सततं विष्वक्सेनं तमाश्रये ॥ 2 ॥ पूर्व पीठिका व्यासं वसिष्ठ नप्तारं शक्तेः पौत्रमकल्मषम् । पराशरात्मजं वंदे शुकतातं तपोनिधिम् ॥ 3 ॥ व्यासाय विष्णु रूपाय व्यासरूपाय विष्णवे । नमो वै ब्रह्मनिधये वासिष्ठाय नमो नमः ॥ 4 ॥ अविकाराय शुद्धाय नित्याय परमात्मने । सदैक रूप रूपाय विष्णवे सर्वजिष्णवे ॥ 5 ॥ यस्य स्मरणमात्रेण जन्मसंसारबंधनात् । विमुच्यते नमस्तस्मै विष्णवे प्रभविष्णवे ॥ 6 ॥ ॐ नमो विष्णवे प्रभविष्णवे । श्री वैशंपायन उवाच श्रुत्वा धर्मा नशेषेण पावनानि च सर्वशः । युधिष्ठिरः शांतनवं पुनरेवाभ्य भाषत ॥ 7 ॥ युधिष्ठिर उवाच किमेकं दैवतं लोके किं वाऽप्येकं परायणं स्तुवंतः कं कमर्चंतः प्राप्नुयुर्मानवाः शुभम् ॥ 8 ॥ को धर्मः सर्वधर्माणां भवतः परमो मतः । किं जपन्मुच्यते जंतुर्जन्मसंसार बंधनात् ॥ 9 ॥ श्री भीष्म उवाच जगत्प्रभुं देवदेव मनंतं पुरुषोत्तमम् । स्तुवन्नाम सहस्रेण पुरुषः सततोत्थितः ॥ 10 ॥ तमेव चार्चयन्नित्यं भक्त्या पुरुषमव्ययम् । ध्यायन् स्तुवन्नमस्यंश्च यजमानस्तमेव च ॥ 11 ॥ अनादि निधनं विष्णुं सर्वलोक महेश्वरम् । लोकाध्यक्षं स्तुवन्नित्यं सर्व दुःखातिगो भवेत् ॥ 12 ॥ ब्रह्मण्यं सर्व धर्मज्ञं लोकानां कीर्ति वर्धनम् । लोकनाथं महद्भूतं सर्वभूत भवोद्भवम्॥ 13 ॥ एष मे सर्व धर्माणां धर्मोऽधिक तमोमतः । यद्भक्त्या पुंडरीकाक्षं स्तवैरर्चेन्नरः सदा ॥ 14 ॥ परमं यो महत्तेजः परमं यो महत्तपः । परमं यो महद्ब्रह्म परमं यः परायणम् ॥ 15 ॥ पवित्राणां पवित्रं यो मंगलानां च मंगलम् । दैवतं देवतानां च भूतानां योऽव्ययः पिता ॥ 16 ॥ यतः सर्वाणि भूतानि भवंत्यादि युगागमे । यस्मिंश्च प्रलयं यांति पुनरेव युगक्षये ॥ 17 ॥ तस्य लोक प्रधानस्य जगन्नाथस्य भूपते । विष्णोर्नाम सहस्रं मे श्रुणु पाप भयापहम् ॥ 18 ॥ यानि नामानि गौणानि विख्यातानि महात्मनः । ऋषिभिः परिगीतानि तानि वक्ष्यामि भूतये ॥ 19 ॥ ऋषिर्नाम्नां सहस्रस्य वेदव्यासो महामुनिः ॥ छंदोऽनुष्टुप् तथा देवो भगवान् देवकीसुतः ॥ 20 ॥ अमृतां शूद्भवो बीजं शक्तिर्देवकिनंदनः । त्रिसामा हृदयं तस्य शांत्यर्थे विनियुज्यते ॥ 21 ॥ विष्णुं जिष्णुं महाविष्णुं प्रभविष्णुं महेश्वरम् ॥ अनेकरूप दैत्यांतं नमामि पुरुषोत्तमम् ॥ 22 ॥ पूर्वन्यासः अस्य श्री विष्णोर्दिव्य सहस्रनाम स्तोत्र महामंत्रस्य ॥ श्री वेदव्यासो भगवान् ऋषिः । अनुष्टुप् छंदः । श्रीमहाविष्णुः परमात्मा श्रीमन्नारायणो देवता । अमृतांशूद्भवो भानुरिति बीजम् । देवकीनंदनः स्रष्टेति शक्तिः । उद्भवः, क्षोभणो देव इति परमोमंत्रः । शंखभृन्नंदकी चक्रीति कीलकम् । शार्ङ्गधन्वा गदाधर इत्यस्त्रम् । रथांगपाणि रक्षोभ्य इति नेत्रम् । त्रिसामासामगः सामेति कवचम् । आनंदं परब्रह्मेति योनिः । ऋतुस्सुदर्शनः काल इति दिग्बंधः ॥ श्रीविश्वरूप इति ध्यानम् । श्री महाविष्णु प्रीत्यर्थे सहस्रनाम जपे पारायणे विनियोगः । करन्यासः विश्वं विष्णुर्वषट्कार इत्यंगुष्ठाभ्यां नमः अमृतां शूद्भवो भानुरिति तर्जनीभ्यां नमः ब्रह्मण्यो ब्रह्मकृत् ब्रह्मेति मध्यमाभ्यां नमः सुवर्णबिंदु रक्षोभ्य इति अनामिकाभ्यां नमः निमिषोऽनिमिषः स्रग्वीति कनिष्ठिकाभ्यां नमः रथांगपाणि रक्षोभ्य इति करतल करपृष्ठाभ्यां नमः अंगन्यासः सुव्रतः सुमुखः सूक्ष्म इति ज्ञानाय हृदयाय नमः सहस्रमूर्तिः विश्वात्मा इति ऐश्वर्याय शिरसे स्वाहा सहस्रार्चिः सप्तजिह्व इति शक्त्यै शिखायै वषट् त्रिसामा सामगस्सामेति बलाय कवचाय हुं रथांगपाणि रक्षोभ्य इति नेत्राभ्यां वौषट् शांगधन्वा गदाधर इति वीर्याय अस्त्रायफट् ऋतुः सुदर्शनः काल इति दिग्भंधः ध्यानम् क्षीरोधन्वत्प्रदेशे शुचिमणि-विलस-त्सैकते-मौक्तिकानां माला-कॢप्तासनस्थः स्फटिक-मणिनिभै-र्मौक्तिकै-र्मंडितांगः । शुभ्रै-रभ्रै-रदभ्रै-रुपरिविरचितै-र्मुक्त पीयूष वर्षैः आनंदी नः पुनीया-दरिनलिनगदा शंखपाणि-र्मुकुंदः ॥ 1 ॥ भूः पादौ यस्य नाभिर्विय-दसुर निलश्चंद्र सूर्यौ च नेत्रे कर्णावाशाः शिरोद्यौर्मुखमपि दहनो यस्य वास्तेयमब्धिः । अंतःस्थं यस्य विश्वं सुर नरखगगोभोगि गंधर्वदैत्यैः चित्रं रं रम्यते तं त्रिभुवन वपुशं विष्णुमीशं नमामि ॥ 2 ॥ ॐ नमो भगवते वासुदेवाय ! शांताकारं भुजगशयनं पद्मनाभं सुरेशं विश्वाधारं गगनसदृशं मेघवर्णं शुभांगम् । लक्ष्मीकांतं कमलनयनं योगिहृर्ध्यानगम्यम् वंदे विष्णुं भवभयहरं सर्वलोकैकनाथम् ॥ 3 ॥ मेघश्यामं पीतकौशेयवासं श्रीवत्साकं कौस्तुभोद्भासितांगम् । पुण्योपेतं पुंडरीकायताक्षं विष्णुं वंदे सर्वलोकैकनाथम् ॥ 4 ॥ नमः समस्त भूतानां आदि भूताय भूभृते । अनेकरूप रूपाय विष्णवे प्रभविष्णवे ॥ 5॥ सशंखचक्रं सकिरीटकुंडलं सपीतवस्त्रं सरसीरुहेक्षणम् । सहार वक्षःस्थल शोभि कौस्तुभं नमामि विष्णुं शिरसा चतुर्भुजम् । 6॥ छायायां पारिजातस्य हेमसिंहासनोपरि आसीनमंबुदश्याममायताक्षमलंकृतम् ॥ 7 ॥ चंद्राननं चतुर्बाहुं श्रीवत्सांकित वक्षसम् रुक्मिणी सत्यभामाभ्यां सहितं कृष्णमाश्रये ॥ 8 ॥ पंचपूज लं - पृथिव्यात्मने गंधं समर्पयामि हं - आकाशात्मने पुष्पैः पूजयामि यं - वाय्वात्मने धूपमाघ्रापयामि रं - अग्न्यात्मने दीपं दर्शयामि वं - अमृतात्मने नैवेद्यं निवेदयामि सं - सर्वात्मने सर्वोपचार पूजा नमस्कारान् समर्पयामि स्तोत्रम् हरिः ओम् विश्वं विष्णुर्वषट्कारो भूतभव्यभवत्प्रभुः । भूतकृद्भूतभृद्भावो भूतात्मा भूतभावनः ॥ 1 ॥ पूतात्मा परमात्मा च मुक्तानां परमागतिः । अव्ययः पुरुषः साक्षी क्षेत्रज्ञोऽक्षर एव च ॥ 2 ॥ योगो योगविदां नेता प्रधान पुरुषेश्वरः । नारसिंहवपुः श्रीमान् केशवः पुरुषोत्तमः ॥ 3 ॥ सर्वः शर्वः शिवः स्थाणुर्भूतादिर्निधिरव्ययः । संभवो भावनो भर्ता प्रभवः प्रभुरीश्वरः ॥ 4 ॥ स्वयंभूः शंभुरादित्यः पुष्कराक्षो महास्वनः । अनादिनिधनो धाता विधाता धातुरुत्तमः ॥ 5 ॥ अप्रमेयो हृषीकेशः पद्मनाभोऽमरप्रभुः । विश्वकर्मा मनुस्त्वष्टा स्थविष्ठः स्थविरो ध्रुवः ॥ 6 ॥ अग्राह्यः शाश्वतो कृष्णो लोहिताक्षः प्रतर्दनः । प्रभूतस्त्रिककुब्धाम पवित्रं मंगलं परम् ॥ 7 ॥ ईशानः प्राणदः प्राणो ज्येष्ठः श्रेष्ठः प्रजापतिः । हिरण्यगर्भो भूगर्भो माधवो मधुसूदनः ॥ 8 ॥ ईश्वरो विक्रमीधन्वी मेधावी विक्रमः क्रमः । अनुत्तमो दुराधर्षः कृतज्ञः कृतिरात्मवान्॥ 9 ॥ सुरेशः शरणं शर्म विश्वरेताः प्रजाभवः । अहस्संवत्सरो व्यालः प्रत्ययः सर्वदर्शनः ॥ 10 ॥ अजस्सर्वेश्वरः सिद्धः सिद्धिः सर्वादिरच्युतः । वृषाकपिरमेयात्मा सर्वयोगविनिस्सृतः ॥ 11 ॥ वसुर्वसुमनाः सत्यः समात्मा सम्मितस्समः । अमोघः पुंडरीकाक्षो वृषकर्मा वृषाकृतिः ॥ 12 ॥ रुद्रो बहुशिरा बभ्रुर्विश्वयोनिः शुचिश्रवाः । अमृतः शाश्वतस्थाणुर्वरारोहो महातपाः ॥ 13 ॥ सर्वगः सर्व विद्भानुर्विष्वक्सेनो जनार्दनः । वेदो वेदविदव्यंगो वेदांगो वेदवित्कविः ॥ 14 ॥ लोकाध्यक्षः सुराध्यक्षो धर्माध्यक्षः कृताकृतः । चतुरात्मा चतुर्व्यूहश्चतुर्दंष्ट्रश्चतुर्भुजः ॥ 15 ॥ भ्राजिष्णुर्भोजनं भोक्ता सहिष्णुर्जगदादिजः । अनघो विजयो जेता विश्वयोनिः पुनर्वसुः ॥ 16 ॥ उपेंद्रो वामनः प्रांशुरमोघः शुचिरूर्जितः । अतींद्रः संग्रहः सर्गो धृतात्मा नियमो यमः ॥ 17 ॥ वेद्यो वैद्यः सदायोगी वीरहा माधवो मधुः । अतींद्रियो महामायो महोत्साहो महाबलः ॥ 18 ॥ महाबुद्धिर्महावीर्यो महाशक्तिर्महाद्युतिः । अनिर्देश्यवपुः श्रीमानमेयात्मा महाद्रिधृक् ॥ 19 ॥ महेश्वासो महीभर्ता श्रीनिवासः सतांगतिः । अनिरुद्धः सुरानंदो गोविंदो गोविदां पतिः ॥ 20 ॥ मरीचिर्दमनो हंसः सुपर्णो भुजगोत्तमः । हिरण्यनाभः सुतपाः पद्मनाभः प्रजापतिः ॥ 21 ॥ अमृत्युः सर्वदृक् सिंहः संधाता संधिमान् स्थिरः । अजो दुर्मर्षणः शास्ता विश्रुतात्मा सुरारिहा ॥ 22 ॥ गुरुर्गुरुतमो धाम सत्यः सत्यपराक्रमः । निमिषोऽनिमिषः स्रग्वी वाचस्पतिरुदारधीः ॥ 23 ॥ अग्रणीग्रामणीः श्रीमान् न्यायो नेता समीरणः सहस्रमूर्धा विश्वात्मा सहस्राक्षः सहस्रपात् ॥ 24 ॥ आवर्तनो निवृत्तात्मा संवृतः संप्रमर्दनः । अहः संवर्तको वह्निरनिलो धरणीधरः ॥ 25 ॥ सुप्रसादः प्रसन्नात्मा विश्वधृग्विश्वभुग्विभुः । सत्कर्ता सत्कृतः साधुर्जह्नुर्नारायणो नरः ॥ 26 ॥ असंख्येयोऽप्रमेयात्मा विशिष्टः शिष्टकृच्छुचिः । सिद्धार्थः सिद्धसंकल्पः सिद्धिदः सिद्धि साधनः ॥ 27 ॥ वृषाही वृषभो विष्णुर्वृषपर्वा वृषोदरः । वर्धनो वर्धमानश्च विविक्तः श्रुतिसागरः ॥ 28 ॥ सुभुजो दुर्धरो वाग्मी महेंद्रो वसुदो वसुः । नैकरूपो बृहद्रूपः शिपिविष्टः प्रकाशनः ॥ 29 ॥ ओजस्तेजोद्युतिधरः प्रकाशात्मा प्रतापनः । ऋद्दः स्पष्टाक्षरो मंत्रश्चंद्रांशुर्भास्करद्युतिः ॥ 30 ॥ अमृतांशूद्भवो भानुः शशबिंदुः सुरेश्वरः । औषधं जगतः सेतुः सत्यधर्मपराक्रमः ॥ 31 ॥ भूतभव्यभवन्नाथः पवनः पावनोऽनलः । कामहा कामकृत्कांतः कामः कामप्रदः प्रभुः ॥ 32 ॥ युगादि कृद्युगावर्तो नैकमायो महाशनः । अदृश्यो व्यक्तरूपश्च सहस्रजिदनंतजित् ॥ 33 ॥ इष्टोऽविशिष्टः शिष्टेष्टः शिखंडी नहुषो वृषः । क्रोधहा क्रोधकृत्कर्ता विश्वबाहुर्महीधरः ॥ 34 ॥ अच्युतः प्रथितः प्राणः प्राणदो वासवानुजः । अपांनिधिरधिष्ठानमप्रमत्तः प्रतिष्ठितः ॥ 35 ॥ स्कंदः स्कंदधरो धुर्यो वरदो वायुवाहनः । वासुदेवो बृहद्भानुरादिदेवः पुरंधरः ॥ 36 ॥ अशोकस्तारणस्तारः शूरः शौरिर्जनेश्वरः । अनुकूलः शतावर्तः पद्मी पद्मनिभेक्षणः ॥ 37 ॥ पद्मनाभोऽरविंदाक्षः पद्मगर्भः शरीरभृत् । महर्धिरृद्धो वृद्धात्मा महाक्षो गरुडध्वजः ॥ 38 ॥ अतुलः शरभो भीमः समयज्ञो हविर्हरिः । सर्वलक्षणलक्षण्यो लक्ष्मीवान् समितिंजयः ॥ 39 ॥ विक्षरो रोहितो मार्गो हेतुर्दामोदरः सहः । महीधरो महाभागो वेगवानमिताशनः ॥ 40 ॥ उद्भवः, क्षोभणो देवः श्रीगर्भः परमेश्वरः । करणं कारणं कर्ता विकर्ता गहनो गुहः ॥ 41 ॥ व्यवसायो व्यवस्थानः संस्थानः स्थानदो ध्रुवः । परर्धिः परमस्पष्टः तुष्टः पुष्टः शुभेक्षणः ॥ 42 ॥ रामो विरामो विरजो मार्गोनेयो नयोऽनयः । वीरः शक्तिमतां श्रेष्ठो धर्मोधर्म विदुत्तमः ॥ 43 ॥ वैकुंठः पुरुषः प्राणः प्राणदः प्रणवः पृथुः । हिरण्यगर्भः शत्रुघ्नो व्याप्तो वायुरधोक्षजः ॥ 44 ॥ ऋतुः सुदर्शनः कालः परमेष्ठी परिग्रहः । उग्रः संवत्सरो दक्षो विश्रामो विश्वदक्षिणः ॥ 45 ॥ विस्तारः स्थावर स्थाणुः प्रमाणं बीजमव्ययम् । अर्थोऽनर्थो महाकोशो महाभोगो महाधनः ॥ 46 ॥ अनिर्विण्णः स्थविष्ठो भूर्धर्मयूपो महामखः । नक्षत्रनेमिर्नक्षत्री क्षमः, क्षामः समीहनः ॥ 47 ॥ यज्ञ इज्यो महेज्यश्च क्रतुः सत्रं सतांगतिः । सर्वदर्शी विमुक्तात्मा सर्वज्ञो ज्ञानमुत्तमम् ॥ 48 ॥ सुव्रतः सुमुखः सूक्ष्मः सुघोषः सुखदः सुहृत् । मनोहरो जितक्रोधो वीर बाहुर्विदारणः ॥ 49 ॥ स्वापनः स्ववशो व्यापी नैकात्मा नैककर्मकृत्। । वत्सरो वत्सलो वत्सी रत्नगर्भो धनेश्वरः ॥ 50 ॥ धर्मगुब्धर्मकृद्धर्मी सदसत्क्षरमक्षरम्॥ अविज्ञाता सहस्त्रांशुर्विधाता कृतलक्षणः ॥ 51 ॥ गभस्तिनेमिः सत्त्वस्थः सिंहो भूत महेश्वरः । आदिदेवो महादेवो देवेशो देवभृद्गुरुः ॥ 52 ॥ उत्तरो गोपतिर्गोप्ता ज्ञानगम्यः पुरातनः । शरीर भूतभृद् भोक्ता कपींद्रो भूरिदक्षिणः ॥ 53 ॥ सोमपोऽमृतपः सोमः पुरुजित् पुरुसत्तमः । विनयो जयः सत्यसंधो दाशार्हः सात्वतां पतिः ॥ 54 ॥ जीवो विनयिता साक्षी मुकुंदोऽमित विक्रमः । अंभोनिधिरनंतात्मा महोदधि शयोंतकः ॥ 55 ॥ अजो महार्हः स्वाभाव्यो जितामित्रः प्रमोदनः । आनंदोऽनंदनोनंदः सत्यधर्मा त्रिविक्रमः ॥ 56 ॥ महर्षिः कपिलाचार्यः कृतज्ञो मेदिनीपतिः । त्रिपदस्त्रिदशाध्यक्षो महाशृंगः कृतांतकृत् ॥ 57 ॥ महावराहो गोविंदः सुषेणः कनकांगदी । गुह्यो गभीरो गहनो गुप्तश्चक्र गदाधरः ॥ 58 ॥ वेधाः स्वांगोऽजितः कृष्णो दृढः संकर्षणोऽच्युतः । वरुणो वारुणो वृक्षः पुष्कराक्षो महामनाः ॥ 59 ॥ भगवान् भगहाऽऽनंदी वनमाली हलायुधः । आदित्यो ज्योतिरादित्यः सहिष्णुर्गतिसत्तमः ॥ 60 ॥ सुधन्वा खंडपरशुर्दारुणो द्रविणप्रदः । दिवःस्पृक् सर्वदृग्व्यासो वाचस्पतिरयोनिजः ॥ 61 ॥ त्रिसामा सामगः साम निर्वाणं भेषजं भिषक् । सन्यासकृच्छमः शांतो निष्ठा शांतिः परायणम्। 62 ॥ शुभांगः शांतिदः स्रष्टा कुमुदः कुवलेशयः । गोहितो गोपतिर्गोप्ता वृषभाक्षो वृषप्रियः ॥ 63 ॥ अनिवर्ती निवृत्तात्मा संक्षेप्ता क्षेमकृच्छिवः । श्रीवत्सवक्षाः श्रीवासः श्रीपतिः श्रीमतांवरः ॥ 64 ॥ श्रीदः श्रीशः श्रीनिवासः श्रीनिधिः श्रीविभावनः । श्रीधरः श्रीकरः श्रेयः श्रीमाँल्लोकत्रयाश्रयः ॥ 65 ॥ स्वक्षः स्वंगः शतानंदो नंदिर्ज्योतिर्गणेश्वरः । विजितात्माऽविधेयात्मा सत्कीर्तिच्छिन्नसंशयः ॥ 66 ॥ उदीर्णः सर्वतश्चक्षुरनीशः शाश्वतस्थिरः । भूशयो भूषणो भूतिर्विशोकः शोकनाशनः ॥ 67 ॥ अर्चिष्मानर्चितः कुंभो विशुद्धात्मा विशोधनः । अनिरुद्धोऽप्रतिरथः प्रद्युम्नोऽमितविक्रमः ॥ 68 ॥ कालनेमिनिहा वीरः शौरिः शूरजनेश्वरः । त्रिलोकात्मा त्रिलोकेशः केशवः केशिहा हरिः ॥ 69 ॥ कामदेवः कामपालः कामी कांतः कृतागमः । अनिर्देश्यवपुर्विष्णुर्वीरोऽनंतो धनंजयः ॥ 70 ॥ ब्रह्मण्यो ब्रह्मकृद् ब्रह्मा ब्रह्म ब्रह्मविवर्धनः । ब्रह्मविद् ब्राह्मणो ब्रह्मी ब्रह्मज्ञो ब्राह्मणप्रियः ॥ 71 ॥ महाक्रमो महाकर्मा महातेजा महोरगः । महाक्रतुर्महायज्वा महायज्ञो महाहविः ॥ 72 ॥ स्तव्यः स्तवप्रियः स्तोत्रं स्तुतिः स्तोता रणप्रियः । पूर्णः पूरयिता पुण्यः पुण्यकीर्तिरनामयः ॥ 73 ॥ मनोजवस्तीर्थकरो वसुरेता वसुप्रदः । वसुप्रदो वासुदेवो वसुर्वसुमना हविः ॥ 74 ॥ सद्गतिः सत्कृतिः सत्ता सद्भूतिः सत्परायणः । शूरसेनो यदुश्रेष्ठः सन्निवासः सुयामुनः ॥ 75 ॥ भूतावासो वासुदेवः सर्वासुनिलयोऽनलः । दर्पहा दर्पदो दृप्तो दुर्धरोऽथापराजितः ॥ 76 ॥ विश्वमूर्तिर्महामूर्तिर्दीप्तमूर्तिरमूर्तिमान् । अनेकमूर्तिरव्यक्तः शतमूर्तिः शताननः ॥ 77 ॥ एको नैकः स्तवः कः किं यत्तत् पदमनुत्तमम् । लोकबंधुर्लोकनाथो माधवो भक्तवत्सलः ॥ 78 ॥ सुवर्णवर्णो हेमांगो वरांगश्चंदनांगदी । वीरहा विषमः शून्यो घृताशीरचलश्चलः ॥ 79 ॥ अमानी मानदो मान्यो लोकस्वामी त्रिलोकधृत् । सुमेधा मेधजो धन्यः सत्यमेधा धराधरः ॥ 80 ॥ तेजोऽवृषो द्युतिधरः सर्वशस्त्रभृतांवरः । प्रग्रहो निग्रहो व्यग्रो नैकशृंगो गदाग्रजः ॥ 81 ॥ चतुर्मूर्ति श्चतुर्बाहु श्चतुर्व्यूह श्चतुर्गतिः । चतुरात्मा चतुर्भावश्चतुर्वेदविदेकपात् ॥ 82 ॥ समावर्तोऽनिवृत्तात्मा दुर्जयो दुरतिक्रमः । दुर्लभो दुर्गमो दुर्गो दुरावासो दुरारिहा ॥ 83 ॥ शुभांगो लोकसारंगः सुतंतुस्तंतुवर्धनः । इंद्रकर्मा महाकर्मा कृतकर्मा कृतागमः ॥ 84 ॥ उद्भवः सुंदरः सुंदो रत्ननाभः सुलोचनः । अर्को वाजसनः शृंगी जयंतः सर्वविज्जयी ॥ 85 ॥ सुवर्णबिंदुरक्षोभ्यः सर्ववागीश्वरेश्वरः । महाहृदो महागर्तो महाभूतो महानिधिः ॥ 86 ॥ कुमुदः कुंदरः कुंदः पर्जन्यः पावनोऽनिलः । अमृताशोऽमृतवपुः सर्वज्ञः सर्वतोमुखः ॥ 87 ॥ सुलभः सुव्रतः सिद्धः शत्रुजिच्छत्रुतापनः । न्यग्रोधोऽदुंबरोऽश्वत्थश्चाणूरांध्र निषूदनः ॥ 88 ॥ सहस्रार्चिः सप्तजिह्वः सप्तैधाः सप्तवाहनः । अमूर्तिरनघोऽचिंत्यो भयकृद्भयनाशनः ॥ 89 ॥ अणुर्बृहत्कृशः स्थूलो गुणभृन्निर्गुणो महान् । अधृतः स्वधृतः स्वास्यः प्राग्वंशो वंशवर्धनः ॥ 90 ॥ भारभृत् कथितो योगी योगीशः सर्वकामदः । आश्रमः श्रमणः, क्षामः सुपर्णो वायुवाहनः ॥ 91 ॥ धनुर्धरो धनुर्वेदो दंडो दमयिता दमः । अपराजितः सर्वसहो नियंताऽनियमोऽयमः ॥ 92 ॥ सत्त्ववान् सात्त्विकः सत्यः सत्यधर्मपरायणः । अभिप्रायः प्रियार्होऽर्हः प्रियकृत् प्रीतिवर्धनः ॥ 93 ॥ विहायसगतिर्ज्योतिः सुरुचिर्हुतभुग्विभुः । रविर्विरोचनः सूर्यः सविता रविलोचनः ॥ 94 ॥ अनंतो हुतभुग्भोक्ता सुखदो नैकजोऽग्रजः । अनिर्विण्णः सदामर्षी लोकधिष्ठानमद्भुतः ॥ 95 ॥ सनात्सनातनतमः कपिलः कपिरव्ययः । स्वस्तिदः स्वस्तिकृत्स्वस्तिः स्वस्तिभुक् स्वस्तिदक्षिणः ॥ 96 ॥ अरौद्रः कुंडली चक्री विक्रम्यूर्जितशासनः । शब्दातिगः शब्दसहः शिशिरः शर्वरीकरः ॥ 97 ॥ अक्रूरः पेशलो दक्षो दक्षिणः, क्षमिणांवरः । विद्वत्तमो वीतभयः पुण्यश्रवणकीर्तनः ॥ 98 ॥ उत्तारणो दुष्कृतिहा पुण्यो दुःस्वप्ननाशनः । वीरहा रक्षणः संतो जीवनः पर्यवस्थितः ॥ 99 ॥ अनंतरूपोऽनंत श्रीर्जितमन्युर्भयापहः । चतुरश्रो गभीरात्मा विदिशो व्यादिशो दिशः ॥ 100 ॥ अनादिर्भूर्भुवो लक्ष्मीः सुवीरो रुचिरांगदः । जननो जनजन्मादिर्भीमो भीमपराक्रमः ॥ 101 ॥ आधारनिलयोऽधाता पुष्पहासः प्रजागरः । ऊर्ध्वगः सत्पथाचारः प्राणदः प्रणवः पणः ॥ 102 ॥ प्रमाणं प्राणनिलयः प्राणभृत् प्राणजीवनः । तत्त्वं तत्त्वविदेकात्मा जन्ममृत्युजरातिगः ॥ 103 ॥ भूर्भुवः स्वस्तरुस्तारः सविता प्रपितामहः । यज्ञो यज्ञपतिर्यज्वा यज्ञांगो यज्ञवाहनः ॥ 104 ॥ यज्ञभृद् यज्ञकृद् यज्ञी यज्ञभुक् यज्ञसाधनः । यज्ञांतकृद् यज्ञगुह्यमन्नमन्नाद एव च ॥ 105 ॥ आत्मयोनिः स्वयंजातो वैखानः सामगायनः । देवकीनंदनः स्रष्टा क्षितीशः पापनाशनः ॥ 106 ॥ शंखभृन्नंदकी चक्री शार्ङ्गधन्वा गदाधरः । रथांगपाणिरक्षोभ्यः सर्वप्रहरणायुधः ॥ 107 ॥ श्री सर्वप्रहरणायुध ॐ नम इति । वनमाली गदी शार्ङ्गी शंखी चक्री च नंदकी । श्रीमान्नारायणो विष्णुर्वासुदेवोऽभिरक्षतु ॥ 108 ॥ श्री वासुदेवोऽभिरक्षतु ॐ नम इति । उत्तर पीठिका फलश्रुतिः इतीदं कीर्तनीयस्य केशवस्य महात्मनः । नाम्नां सहस्रं दिव्यानामशेषेण प्रकीर्तितम्। ॥ 1 ॥ य इदं शृणुयान्नित्यं यश्चापि परिकीर्तयेत्॥ नाशुभं प्राप्नुयात् किंचित्सोऽमुत्रेह च मानवः ॥ 2 ॥ वेदांतगो ब्राह्मणः स्यात् क्षत्रियो विजयी भवेत् । वैश्यो धनसमृद्धः स्यात् शूद्रः सुखमवाप्नुयात् ॥ 3 ॥ धर्मार्थी प्राप्नुयाद्धर्ममर्थार्थी चार्थमाप्नुयात् । कामानवाप्नुयात् कामी प्रजार्थी चाप्नुयात्प्रजाम् ॥ 4 ॥ [प्राप्नुयात्प्रजाम्] भक्तिमान् यः सदोत्थाय शुचिस्तद्गतमानसः । सहस्रं वासुदेवस्य नाम्नामेतत् प्रकीर्तयेत् ॥ 5 ॥ यशः प्राप्नोति विपुलं यातिप्राधान्यमेव च । अचलां श्रियमाप्नोति श्रेयः प्राप्नोत्यनुत्तमम्। ॥ 6 ॥ न भयं क्वचिदाप्नोति वीर्यं तेजश्च विंदति । भवत्यरोगो द्युतिमान् बलरूप गुणान्वितः ॥ 7 ॥ रोगार्तो मुच्यते रोगाद्बद्धो मुच्येत बंधनात् । भयान्मुच्येत भीतस्तु मुच्येतापन्न आपदः ॥ 8 ॥ दुर्गाण्यतितरत्याशु पुरुषः पुरुषोत्तमम् । स्तुवन्नामसहस्रेण नित्यं भक्तिसमन्वितः ॥ 9 ॥ वासुदेवाश्रयो मर्त्यो वासुदेवपरायणः । सर्वपापविशुद्धात्मा याति ब्रह्म सनातनम्। ॥ 10 ॥ न वासुदेव भक्तानामशुभं विद्यते क्वचित् । जन्ममृत्युजराव्याधिभयं नैवोपजायते ॥ 11 ॥ इमं स्तवमधीयानः श्रद्धाभक्तिसमन्वितः । युज्येतात्म सुखक्षांति श्रीधृति स्मृति कीर्तिभिः ॥ 12 ॥ न क्रोधो न च मात्सर्यं न लोभो नाशुभामतिः । भवंति कृतपुण्यानां भक्तानां पुरुषोत्तमे ॥ 13 ॥ द्यौः स-चंद्रार्क नक्षत्रा खं दिशो भूर्महोदधिः । वासुदेवस्य वीर्येण विधृतानि महात्मनः ॥ 14 ॥ ससुरासुरगंधर्वं सयक्षोरगराक्षसम् । जगद्वशे वर्ततेदं कृष्णस्य स चराचरम्। ॥ 15 ॥ इंद्रियाणि मनोबुद्धिः सत्त्वं तेजो बलं धृतिः । वासुदेवात्मकान्याहुः, क्षेत्रं क्षेत्रज्ञ एव च ॥ 16 ॥ सर्वागमानामाचारः प्रथमं परिकल्पते । आचारप्रभवो धर्मो धर्मस्य प्रभुरच्युतः ॥ 17 ॥ ऋषयः पितरो देवा महाभूतानि धातवः । जंगमाजंगमं चेदं जगन्नारायणोद्भवम् ॥ 18 ॥ योगोज्ञानं तथा सांख्यं विद्याः शिल्पादिकर्म च । वेदाः शास्त्राणि विज्ञानमेतत्सर्वं जनार्दनात् ॥ 19 ॥ एको विष्णुर्महद्भूतं पृथग्भूतान्यनेकशः । त्रींलोकान्व्याप्य भूतात्मा भुंक्ते विश्वभुगव्ययः ॥ 20 ॥ इमं स्तवं भगवतो विष्णोर्व्यासेन कीर्तितम् । पठेद्य इच्चेत्पुरुषः श्रेयः प्राप्तुं सुखानि च ॥ 21 ॥ विश्वेश्वरमजं देवं जगतः प्रभुमव्ययम्। भजंति ये पुष्कराक्षं न ते यांति पराभवम् ॥ 22 ॥ न ते यांति पराभवं ॐ नम इति । अर्जुन उवाच पद्मपत्र विशालाक्ष पद्मनाभ सुरोत्तम । भक्ताना मनुरक्तानां त्राता भव जनार्दन ॥ 23 ॥ श्रीभगवानुवाच यो मां नामसहस्रेण स्तोतुमिच्छति पांडव । सोऽहमेकेन श्लोकेन स्तुत एव न संशयः ॥ 24 ॥ स्तुत एव न संशय ॐ नम इति । व्यास उवाच वासनाद्वासुदेवस्य वासितं भुवनत्रयम् । सर्वभूतनिवासोऽसि वासुदेव नमोऽस्तु ते ॥ 25 ॥ श्रीवासुदेव नमोस्तुत ॐ नम इति । पार्वत्युवाच केनोपायेन लघुना विष्णोर्नामसहस्रकम् । पठ्यते पंडितैर्नित्यं श्रोतुमिच्छाम्यहं प्रभो ॥ 26 ॥ ईश्वर उवाच श्रीराम राम रामेति रमे रामे मनोरमे । सहस्रनाम तत्तुल्यं रामनाम वरानने ॥ 27 ॥ श्रीराम नाम वरानन ॐ नम इति । ब्रह्मोवाच नमोऽस्त्वनंताय सहस्रमूर्तये सहस्रपादाक्षिशिरोरुबाहवे । सहस्रनाम्ने पुरुषाय शाश्वते सहस्रकोटी युगधारिणे नमः ॥ 28 ॥ श्री सहस्रकोटी युगधारिणे नम ॐ नम इति । संजय उवाच यत्र योगेश्वरः कृष्णो यत्र पार्थो धनुर्धरः । तत्र श्रीर्विजयो भूतिर्ध्रुवा नीतिर्मतिर्मम ॥ 29 ॥ श्री भगवान् उवाच अनन्याश्चिंतयंतो मां ये जनाः पर्युपासते । तेषां नित्याभियुक्तानां योगक्षेमं वहाम्यहम्। ॥ 30 ॥ परित्राणाय साधूनां विनाशाय च दुष्कृताम्। । धर्मसंस्थापनार्थाय संभवामि युगे युगे ॥ 31 ॥ आर्ताः विषण्णाः शिथिलाश्च भीताः घोरेषु च व्याधिषु वर्तमानाः । संकीर्त्य नारायणशब्दमात्रं विमुक्तदुःखाः सुखिनो भवंति ॥ 32 ॥ कायेन वाचा मनसेंद्रियैर्वा बुद्ध्यात्मना वा प्रकृतेः स्वभावात् । करोमि यद्यत्सकलं परस्मै नारायणायेति समर्पयामि ॥ 33 ॥ यदक्षर पदभ्रष्टं मात्राहीनं तु यद्भवेत् तत्सर्वं क्षम्यतां देव नारायण नमोऽस्तु ते । विसर्ग बिंदु मात्राणि पदपादाक्षराणि च न्यूनानि चातिरिक्तानि क्षमस्व पुरुषोत्तमः ॥ इति श्री महाभारते शतसाहस्रिकायां संहितायां वैयासिक्यामनुशासन पर्वांतर्गत आनुशासनिक पर्वणि, मोक्षधर्मे भीष्म युधिष्ठिर संवादे श्री विष्णोर्दिव्य सहस्रनाम स्तोत्रं नामैकोन पंच शताधिक शततमोध्यायः ॥ श्री विष्णु सहस्रनाम स्तोत्रं समाप्तम् ॥ ॐ तत्सत् सर्वं श्री कृष्णार्पणमस्तु ॥
भगवान विष्णु के स्वरूप, महिमा और करुणा की स्तुति करने वाला अष्टक।
शान्ताकारं भुजगशयनं पद्मनाभं सुरेशं । विश्वाधारं गगनसदृशं मेघवर्णं शुभाङ्गम् ॥ लक्ष्मीकान्तं कमलनयनं योगिभिर्ध्यानगम्यम् । वन्दे विष्णुं भवभयहरं सर्वलोकैकनाथम् ॥१॥ मेघश्यामं पीत कौशेयवासं । श्रीवत्सांकं कौस्तुभोद्भासिताङ्गम् ॥ पुण्योपेतं पुण्डरीकायताक्षं । विष्णुं वन्दे सर्वलोकैकनाथम् ॥२॥ नमः समस्त भूतानामादिभूताय भूभृते । अनेक रूपरूपाय विष्णवे प्रभविष्णवे ॥३॥ सशङ्खचक्रं सकिरीटकुण्डलं । सपीतवस्त्रं सरसीरुहेक्षणम् ॥ सहारवक्षःस्थलकौस्तुभश्रियम् । नमामि विष्णुं शिरसा चतुर्भुजम् ॥४॥ छायायां पारिजातस्य हेमसिंहासनोपरी । आसीनमम्बुदश्याममायताक्षमलंकृतम् ॥५॥ चन्द्राननं चतुर्बाहुं श्रीवत्सांकितवक्षसम् । रुक्मिणी सत्यभामाभ्यां सहितं कृष्णमाश्रये ॥६॥ अच्युतं केशवं रामनारायणं । कृष्णदामोदरं वासुदेवं हरिम् ॥ श्रीधरं माधवं गोपिकावल्लभं । जानकीनायकं रामचन्द्रं भजे ॥७॥ अष्टकं यः पठेन्नित्यं भक्त्या विष्णोः समाहितः । सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोकं स गच्छति ॥८॥
भगवान विष्णु की भक्ति और स्तुति के लिए प्रस्तुत चालीसा पाठ।
॥ दोहा ॥ विष्णु सुनो विनय सेवक की, चित लाय। कीरत कुछ वर्णन करूं, दीजै ज्ञान सहाय॥ ॥ चौपाई ॥ नमो विष्णु भगवान खरारी। कष्ट नाशन अखिल बिहारी॥ प्रबल जगत में शक्ति तुम्हारी। त्रिभुवन फैल रही उजियारी॥ सुंदर रूप मनोहर छवि। भाल तिलक त्रिभुवन की लाज॥ शंख चक्र गदा पद्म विराजे। देखत दैत्य असुर सब भाजे॥ सत्य धर्म मद लोभ न गाजे। काम क्रोध मद लोभ न साजे॥ संत भक्तजन तुमको ध्यावें। विष्णु नाम सदा गुण गावें॥ श्री हरि तुम सबके रखवारे। भक्तन के संकट हरने वाले॥ वेद पुराण सदा यश गावें। सुर नर मुनि मन तुमको ध्यावें॥ चारों धाम तुम्हारे द्वारा। भक्तन को करते भव पारा॥ जो यह पाठ करे मन लाई। ताके कष्ट हरें श्रीराई॥ पाप कटें सब दुःख मिट जावे। सुख संपत्ति घर में आवे॥ भक्तों के तुम सदा सहारे। दीनन के तुम कष्ट निवारें॥ दया करो हे जग के स्वामी। भवसागर से पार उतारो॥ जो जन शरण तुम्हारी आवे। सकल मनोरथ सिद्धि पावे॥ तुम बिन और न दूजा दाता। करहु कृपा भक्तन के नाथा॥ नाम तुम्हारो लेत जो कोई। दुख दरिद्र न व्यापे सोई॥ चारों फल पावे मन माहीं। संकट तासु रहत न काहिं॥ जय जय जय जगदीश हरे। भक्त जनों के संकट टरे॥ विष्णु चालीसा जो नर गावै। सुख संपत्ति घर में आवै॥ ॥ दोहा ॥ प्रेम सहित जो पाठ करे, मन वांछित फल पाय। दुःख दरिद्र सब दूर हों, विष्णु कृपा बरसाय॥
भगवान विष्णु की कृपा और रक्षा की प्रार्थना से संबंधित कवच-पाठ।
ॐ नमो भगवते वासुदेवाय। विष्णुर्मे शिरः पातु, हृषीकेशो दृशौ मम। नासिकां मधुसूदनः पातु, कर्णौ पातु जनार्दनः॥ कपोलौ पातु गोविन्दः, चिबुकं त्रिविक्रमः। मुखं पातु श्रीधरः, कण्ठं पातु हृषीकेशः॥ स्कन्धौ पातु पद्मनाभः, बाहू पातु दामोदरः। हृदयं पातु माधवः, नाभिं पातु नारायणः॥ कटिं पातु विष्णुरेव, ऊरू पातु जनार्दनः। जानुनी पातु चक्रपाणिः, जङ्घे पातु गदाधरः॥ पादौ पातु हरेर्नित्यं, सर्वाङ्गं पातु केशवः। सर्वदा सर्वकार्येषु, रक्ष मां पुरुषोत्तमः॥ पूर्वे मां पातु केशवः, दक्षिणे पातु माधवः। पश्चिमे पातु गोविन्दः, उत्तरे विष्णुरव्ययः॥ ईशाने पातु नारायणः, अग्नेये मधुसूदनः। नैऋत्ये त्रिविक्रमः पातु, वायव्ये वामनोऽवतु॥ ऊर्ध्वे पातु श्रीधरः, अधस्तात् पातु हृषीकेशः। सर्वतः पातु गोविन्दः, सर्वरक्षाकरः प्रभुः॥ य इदं विष्णु कवचं पठेन्नित्यं समाहितः। सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोकं स गच्छति॥
भगवान नारायण के ध्यान और बुद्धि के सद्मार्ग पर प्रेरित होने की प्रार्थना का मंत्र।
ॐ नारायणाय विद्महे वासुदेवाय धीमहि तन्नो विष्णुः प्रचोदयात्॥ Transliteration: Om Narayanaya Vidmahe Vasudevaya Dhimahi Tanno Vishnuh Prachodayat Meaning: We meditate upon Lord Narayana (Vishnu), the supreme preserver of the universe. May that divine Lord Vishnu illuminate and guide our intellect. Benefits of Chanting: • Brings peace, prosperity, and protection. • Enhances spiritual wisdom and devotion. • Removes negative energies and obstacles. • Helps in maintaining harmony and balance in life. Recommended Time: Morning during sunrise, or during daily prayers and meditation.
नारायण कवच का उल्लेख श्रीमद्भागवत पुराण में मिलता है। नीचे दिया पाठ मूल फ़ाइल से यथावत रखा गया है।
ॐ नमो नारायणाय॥ राजा परीक्षित् उवाच यया गुप्तः सहस्राक्षः सवाहान् रिपुसैनिकान्। क्रीडन्निव विनिर्जित्य त्रिलोक्यां बुभुजे श्रियम्॥ भगवन् तन्ममाख्याहि वर्म नारायणात्मकम्। यथा तत्र स्थितो गुপ্তः शत्रून् सर्वान् विजेष्यसि॥ श्रीशुक उवाच वृतः पुरोहितस्त्वाष्ट्रो महेंद्रायानुपृच्छते। नारायणाख्यं वर्माह तदिहैकमनाः शृणु॥ धौताङ्घ्रिपाणिराचम्य सपवित्र उदङ्मुखः। कृतस्वाङ्गकरन्यासो मन्त्राभ्यां वाग्यतः शुचिः॥ नारायणमयं वर्म सन्नह्येद् भय आगते। पादयोर्जानुनोरूर्वोरुदरे हृदये तथा॥ मुखे शिरस्यनुपूर्व्याद् ओंकारादीनि विन्यसेत्। ॐ नमो नारायणाय इति मन्त्रोऽष्टाक्षरः॥ ॐ नमो भगवते वासुदेवाय॥ पादौ मे पातु केशवः जानुनी पातु माधवः। ऊरू पातु गोविन्दः कटिं विष्णुः सदावतु॥ नाभिं पातु हृषीकेशः हृदयं पातु पद्मनाभः। कण्ठं पातु दामोदरः मुखं पातु जनार्दनः॥ शिरः पातु श्रीधरः सर्वतः पातु नारायणः। सर्वरक्षाकरः देवः सर्वत्र विजयप्रदः॥ गरुडध्वजः पातु मां चक्रपाणिः सदावतु। गदाधरः सदा रक्षेत् शार्ङ्गपाणिर्विशेषतः॥ यः पठेत् नारायणकवचं श्रद्धाभक्तिसमन्वितः। सर्वभयविनिर्मुक्तः विष्णुलोकं स गच्छति॥
भगवान नारायण के व्यापक, परमात्मस्वरूप की स्तुति का पाठ।
नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् । देवीं सरस्वतीं व्यासं ततो जयमुदीरयेत् ॥ नारायणः परं ब्रह्म नारायणः परं तपः । नारायणः परो देवः सर्वं नारायणं जगत् ॥ नारायणः परो ज्योतिः आत्मा नारायणः परः । नारायणः परं ज्ञानं नारायणः परं पदम् ॥ नारायणः परो ध्याता ध्यानं नारायणः परः । यच्च किंचित् जगत्सर्वं दृश्यते श्रूयतेऽपि वा ॥ अन्तर्बहिश्च तत्सर्वं व्याप्य नारायणः स्थितः । अनन्तमव्ययं कविं समुद्रेऽन्तं विश्वशम्भुवम् ॥ पद्मकोशप्रतीकाशं हृदयं चाप्यधोमुखम् । अधो निष्ठ्या वितस्त्यन्ते नाभ्यामुपरि तिष्ठति ॥ ज्वालामालाकुलं भाति विश्वस्यायतनं महत् । सन्ततं शिलाभिस्तु लम्बत्याकोशसन्निभम् ॥ तस्य मध्ये महानग्निः विश्वार्चिर्विश्वतोमुखः । सोऽग्रभुग्विभजन्निष्ठन् आहारमजरः कविः ॥ तिर्यगूर्ध्वमधःशायी रश्मयस्तस्य सन्तताः । सन्तापयति स्वं देहं आपादतलमस्तकम् ॥ तस्य मध्ये वह्निशिखा अणीयोर्ध्वा व्यवस्थिताः । नीलतोयदमध्यस्था विद्युल्लेखेव भास्वरा ॥ नीवारशूकवत्तन्वी पीता भास्वत्यणूपमा । तस्याः शिखायामध्ये परमात्मा व्यवस्थितः ॥ स ब्रह्मा स शिवः स हरिः स इन्द्रः सोऽक्षरः परः । स एव सर्वं यद्भूतं यच्च भव्यम् सनातनम् ॥
भगवान नारायण की महिमा का स्तवन करने वाला अष्टक।
नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् । देवीं सरस्वतीं व्यासं ततो जयमुदीरयेत् ॥ नारायणः परं ब्रह्म नारायणः परं तपः । नारायणः परो देवः सर्वं नारायणं जगत् ॥ नारायणः परो ज्योतिः आत्मा नारायणः परः । नारायणः परं ज्ञानं नारायणः परं पदम् ॥ नारायणः परो ध्याता ध्यानं नारायणः परः । यच्च किंचित् जगत्सर्वं दृश्यते श्रूयतेऽपि वा ॥ अन्तर्बहिश्च तत्सर्वं व्याप्य नारायणः स्थितः । अनन्तमव्ययं कविं समुद्रेऽन्तं विश्वशम्भुवम् ॥ पद्मकोशप्रतीकाशं हृदयं चाप्यधोमुखम् । अधो निष्ठ्या वितस्त्यन्ते नाभ्यामुपरि तिष्ठति ॥ तस्य मध्ये महानग्निः विश्वार्चिर्विश्वतोमुखः । सोऽग्रभुग्विभजन्निष्ठन् आहारमजरः कविः ॥ स ब्रह्मा स शिवः स हरिः स इन्द्रः सोऽक्षरः परः । स एव सर्वं यद्भूतं यच्च भव्यम् सनातनम् ॥
मुकुन्दमाला राजा कुलशेखर आलवार से संबद्ध प्रसिद्ध भक्तिस्तोत्र है।
जयतु जयतु देवो देवकीनन्दनोऽयं जयतु जयतु कृष्णो वृष्णिवंशप्रदीपः। जयतु जयतु मेघश्यामलः कोमलाङ्गो जयतु जयतु पृथ्वीभारनाशो मुकुन्दः॥ मुक्तानामपि सिद्धानां नारायणपरायणः सुदुर्लभः प्रशान्तात्मा कोटिष्वपि महामुने॥ नास्ति धर्मे न वसुनिचये नैव कामोपभोगे यद्यद्भव्यं भवतु भगवन् पूर्वकर्मानुरूपम्। एतत्प्रार्थ्यं मम बहुमतं जन्मजन्मान्तरेऽपि त्वत्पादाम्भोरुहयुगगताऽनिश्चला भक्तिरस्तु॥ दिवि वा भुवि वा ममास्तु वासो नरके वा नरकान्तक प्रकामम्। अवधीरितशारदारविन्दौ चरणौ ते मरणेऽपि चिन्तयामि॥ कृष्ण त्वदीय पदपङ्कजपञ्जरान्तं अद्यैव मे विशतु मानसराजहंसः। प्राणप्रयाणसमये कफवातपित्तैः कण्ठावरोधनविधौ स्मरणं कुतस्ते॥ चिन्तयामि हरिमेव संततं मन्दमन्दहसिताननं विभुम्। नन्दगोपतनयं परात्परं नारायणं शरणमप्रपद्ये॥ भक्तापायभुजंगगारुडमणिं त्रैलोक्यरक्षामणिं गोपीलोचनचातकांबुदमणिं गोपालचूडामणिम्। कंसारातिमणिं द्विजेन्द्रविनुतं कृष्णं नमामि सदा देवकीतनयं मुकुन्दमणिं कृष्णं नमामि सदा॥
अच्युताष्टकम् परंपरागत रूप से आदि शंकराचार्य से संबद्ध स्तोत्र है।
अच्युतं केशवं रामनारायणं कृष्णदामोदरं वासुदेवं हरिम्। श्रीधरं माधवं गोपिकावल्लभं जानकीनायकं रामचन्द्रं भजे॥१॥ अच्युतं केशवं सत्यभामाधवं माधवं श्रीधरं राधिकाराधितम्। इन्दिरामन्दिरं चेतसा सुन्दरं देवकीनन्दनं नन्दजं सन्दधे॥२॥ विष्णवे जिष्णवे शङ्खिने चक्रिणे रुक्मिणीरागिणे जानकीजानये। वल्लवीवल्लभायार्चितायात्मने कंसविध्वंसिने वंशीने ते नमः॥३॥ कृष्ण गोविन्द हे राम नारायण श्रीपते वासुदेवाजित श्रीनिधे। अच्युतानन्त हे माधवाधोक्षज द्वारकानायक द्रौपदीरक्षक॥४॥ राक्षसक्षोभितः सीतया शोभितः दण्डकारण्यभूपुण्यताकारिणः। लक्ष्मणेनान्वितो वानरैः सेवितो अगस्त्यसम्पूजितो राघवः पातु माम्॥५॥ धेनुकारीष्टकानिष्टकृद्द्वेषिहा केशिहा कंसहृद्वंशिकावादकः। पूतनाकोपकः सूरजाखेलनो बालगोपालकः पातु मां सर्वदा॥६॥ विद्युदुद्योतवत्प्रस्फुरद्वाससं प्रावृडम्बोदवत्प्रोल्लसद्विग्रहम्। वन्यया मालया शोभितोरःस्थलं लोहिताङ्घ्रिद्वयं वारिजाक्षं भजे॥७॥ कुञ्चितैः कुण्डलैर्भ्राजमानाननं रत्नमौलिं लसत्कुण्डलं गण्डयोः। हारकेयूरकं कङ्कणप्रोज्ज्वलं किङ्किणीमञ्जुलं श्यामलं तं भजे॥८॥
This stotram contains one hundred sacred names of Lord Vishnu.
वासुदेवं हृषीकेशं वामनं जलशायिनम्। जनार्दनं हरिं कृष्णं श्रीधरं गरुडध्वजम्॥१॥ वराहं पुण्डरीकाक्षं नृसिंहं नरकान्तकम्। अव्यक्तं शाश्वतं विष्णुमनन्तमजमव्ययम्॥२॥ नारायणं गदाधरं गोविन्दं कीर्तिभाजनम्। गोवर्धनधरं देवं भूधरं भुवनेश्वरम्॥३॥ श्रीपतिं श्रीधरं श्रीशं श्रीनिवासं जगत्पतिम्। श्रीनिधिं श्रीनिवासं च श्रीवत्साङ्कं जगद्गुरुम्॥४॥ माधवं मधुसूदनं दामोदरं सनातनम्। त्रिविक्रमं केशवं च पिताम्बरधरं हरिम्॥५॥ चक्रपाणिं चतुर्भुजं शङ्खपाणिं जगत्पतिम्। लक्ष्मीपतिं देवदेवं विश्वरूपं सनातनम्॥६॥ अच्युतं केशवं विष्णुं हृषीकेशं जनार्दनम्। उपेन्द्रं वामनं देवम् अचिन्त्यं पुरुषोत्तमम्॥७॥ अधोक्षजं जगन्नाथं श्रीधरं गरुडध्वजम्। पद्मनाभं जगन्नाथं विष्णुं विश्वेश्वरं हरिम्॥८॥ य एतन्नामशतकम् विष्णोः पुण्यं पठेन्नरः। सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोकं स गच्छति॥९॥
This sacred chant lists 108 divine names of Bhagwan Vishnu.
ॐ विष्णवे नमः ॐ लक्ष्मीपतये नमः ॐ कृष्णाय नमः ॐ वैकुण्ठाय नमः ॐ गरुडध्वजाय नमः ॐ परब्रह्मणे नमः ॐ जगन्नाथाय नमः ॐ वासुदेवाय नमः ॐ त्रिविक्रमाय नमः ॐ दामोदराय नमः ॐ हृषीकेशाय नमः ॐ पद्मनाभाय नमः ॐ केशवाय नमः ॐ माधवाय नमः ॐ गोविन्दाय नमः ॐ अच्युताय नमः ॐ नारायणाय नमः ॐ हरये नमः ॐ श्रीधराय नमः ॐ जनार्दनाय नमः ॐ उपेन्द्राय नमः ॐ हरये नमः ॐ श्रीवत्साङ्काय नमः ॐ शार्ङ्गपाणये नमः ॐ चक्रपाणये नमः ॐ गदाधराय नमः ॐ श्रीवत्सलाय नमः ॐ देवकीनन्दनाय नमः ॐ श्रीनिवासाय नमः ॐ माधुसूदनाय नमः ॐ अधोक्षजाय नमः ॐ पुरुषोत्तमाय नमः ॐ अनन्ताय नमः ॐ आदिदेवाय नमः ॐ श्रीधराय नमः ॐ श्रीकराय नमः ॐ श्रीनिधये नमः ॐ श्रीनिवासाय नमः ॐ श्रीधराय नमः ॐ श्रीपतये नमः ॐ पद्मनाभाय नमः ॐ कमलनाभाय नमः ॐ श्रीधराय नमः ॐ माधवाय नमः ॐ गोपालाय नमः ॐ गोविन्दाय नमः ॐ मुकुन्दाय नमः ॐ मधुसूदनाय नमः ॐ त्रिविक्रमाय नमः ॐ वामनाय नमः ॐ श्रीनिवासाय नमः ॐ जगन्नाथाय नमः ॐ श्रीधराय नमः ॐ विश्वरूपाय नमः ॐ विश्वम्भराय नमः ॐ विष्वक्सेनाय नमः ॐ विष्वात्मने नमः ॐ विश्वमूर्तये नमः ॐ विष्वेश्वराय नमः ॐ श्रीपतये नमः ॐ अच्युताय नमः ॐ अनन्ताय नमः ॐ नारायणाय नमः ॐ श्रीधराय नमः ॐ श्रीनिवासाय नमः ॐ जगदाधाराय नमः ॐ गोविन्दाय नमः ॐ हरये नमः ॐ वासुदेवाय नमः ॐ जनार्दनाय नमः ॐ हृषीकेशाय नमः ॐ माधवाय नमः ॐ केशवाय नमः ॐ दामोदराय नमः ॐ नारायणाय नमः ॐ विष्णवे नमः ॐ हरये नमः ॐ श्रीपतये नमः
This stotram glorifies Sri Hari, the compassionate form of Vishnu.
जगज्जालपालं कचत्कण्ठमालं शरच्चन्द्रभालं महादैत्यकालम् । नभोनीलकायं दुरावारमायं सुपद्मासहायं भजेऽहं भजेऽहं ॥ 1 ॥ सदाम्भोधिवासं गलत्पुष्पहासं जगत्सन्निवासं शतादित्यभासम् । गदाचक्रशस्त्रं लसत्पीतवस्त्रं हसच्चारुवक्त्रं भजेऽहं भजेऽहं ॥ 2 ॥ रमाकण्ठहारं श्रुतिव्रातसारं जलान्तर्विहारं धराभारहारम् । चिदानन्दरूपं मनोज्ञस्वरूपं धृतानेकरूपं भजेऽहं भजेऽहं ॥ 3 ॥ जराजन्महीनं परानन्दपीनं समाधानलीनं सदैवानवीनम् । जगज्जन्महेतुं सुरानीककेतुं त्रिलोकैकसेतुं भजेऽहं भजेऽहं ॥ 4 ॥ कृताम्नायगानं खगाधीशयानं विमुक्तेर्निदानं हरारातिमानम् । स्वभक्तानुकूलं जगद्वृक्षमूलं निरस्तार्तशूलं भजेऽहं भजेऽहं ॥ 5 ॥ समस्तामरेशं द्विरेफाभकेशं जगद्विम्बलेशं हृदाकाशदेशम् । सदा दिव्यदेहं विमुक्ताखिलेहम् सुवैकुंठगेहं भजेऽहं भजेऽहं ॥ 6 ॥ सुरालिबलिष्ठं त्रिलोकीवरिष्ठं गुरूणांगरिष्ठं स्वरूपैकनिष्ठम् । सद्युद्धधीरं महावीरवीरम् महाम्भोधीतरम् भजेऽहं भजेऽहं ॥ 7 ॥ रमावामभागं तलनग्ननागम् कृताधीनयागं गतारागरागम् । मुनीन्द्रैः सुगीतं सुरैः संपरीतं गुणौगैरतीतं भजेऽहं भजेऽहं ॥ 8 ॥
This hymn praises Lord Vishnu along with Goddess Lakshmi.
श्रीनिवास जगन्नाथ श्रीहरे भक्तवत्सल । लक्ष्मीपते नमस्तुभ्यं त्राहि मां भवसागरात् ॥ 1 ॥ राधारमण गोविंद भक्तकामप्रपूरक । नारायण नमस्तुभ्यं त्राहि मां भवसागरात् ॥ 2 ॥ दामोदर महोदार सर्वापत्तीनिवारण । हृषीकेश नमस्तुभ्यं त्राहि मां भवसागरात् ॥ 3 ॥ गरुडध्वज वैकुंठनिवासिन् केशवाच्युत । जनार्दन नमस्तुभ्यं त्राहि मां भवसागरात् ॥ 4 ॥
Dashavatara Stotram describes the ten divine incarnations of Lord Vishnu and their role in protecting dharma.
प्रलयपयोधिजले धृतवानसि वेदम्। विहितवहित्रचरित्रमखेदम्॥ केशव धृतमीनशरीर जय जगदीश हरे॥1॥ क्षितिरतिविपुलतरे तव तिष्ठति पृष्ठे। धरणिधरणकिणचक्रगरिष्ठे॥ केशव धृतकच्छपरूप जय जगदीश हरे॥2॥ वसति दशनशिखरे धरणी तव लग्ना। शशिनि कलंकलेव निमग्ना॥ केशव धृतसूकररूप जय जगदीश हरे॥3॥ तव करकमलवरे नखमद्भुतश्रृंगम्। दलितहिरण्यकशिबकतनुभृङ्गम्॥ केशव धृतनरहरिरूप जय जगदीश हरे॥4॥ चालयसि विक्रमणे बलिमद्भुतवामान। पदनखनिर्जनितजनपवन॥ केशव धृतवामनरूप जय जगदीश हरे॥5॥ क्षत्रियरुधिरमये जगदापगतपापम्। स्नापयसि पयसि शमितभवतापम्॥ केशव धृतभृगुपतिरूप जय जगदीश हरे॥6॥ दिक्शु रणैर्वितरसी दिक्पतिकमणीयम्। दशमुखमौलिबलिं रामणीयम्॥ केशव धृतराघुपतेश्वररूप जय जगदीश हरे॥7॥ वाहसि शरीरि विश्वदेव वसनं जलदाभम्। हलहतिभीतिमिलितयमुनाभम्॥ केशव धृतहलधररूप जय जगदीश हरे॥8॥ निन्दसि यज्ञविधेरहह श्रुतिजातम्। सदयःह्रदयदर्शितपशुधातम्॥ केशव धृतबुद्धशरीर जय जगदीश हरे॥9॥ म्लेच्छनिवहनिधने कलयसि करवालम्। धूमकेतुमिव किमपि करालम्॥ केशव धृतकल्किशरीर जय जगदीश हरे॥10॥ श्रीजयदेवकवेरिदमुदितमुदारम्। श्रृणु सुखदं शुभदं भवसारम्॥ केशव धृतदशविधरूप जय जगदीश हरे॥11॥